Có nên đặt cược túi tiền vào trợ lý ảo trong quản lý tài sản?

Cơn sốt AI, cơn sốt trợ lý ảo đã và đang hiện hữu trong cuộc sống hàng ngày, và ngày càng phổ biến trong lĩnh vực quản lý tài sản tài chính. Báo cáo mới được công bố năm 2026 của NVIDIA cho thấy 89% các công ty tài chính tham gia khảo sát xác nhận AI đã giúp họ đồng thời tăng doanh thu hàng năm và cắt giảm chi phí vận hành hoặc cải thiện trải nghiệm khách hàng, có đến 65% doanh nghiệp hiện đã triển khai AI trên quy mô toàn công ty. Những minh chứng trực thực tế cho thấy, trợ lý ảo không còn là những bot trả lời tự động chỉ biết nói "xin chào và hẹn gặp lại", mà đã tiến hóa thành những "bộ não số" có khả năng xử lý hàng tỷ gói dữ liệu trong thời gian siêu ngắn, cũng như có thể trò chuyện với chúng ta như một người bạn thân, hoặc như những chuyên gia tài chính.

Trao đổi trong chương trình Hộp Tài sản, bà Mai Thanh Yến, Khối Quản lý tài sản, CTCP Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS) cho biết, nếu nhìn ở góc độ toàn cầu, sự bùng nổ của trợ lý ảo trong quản lý tài sản không phải là một xu hướng xuất hiện đột ngột, mà là kết quả của quá trình phát triển fintech và trí tuệ nhân tạo trong hơn một thập kỷ qua.

Trong giai đoạn hiện nay, trợ lý ảo trong quản lý tài sản đã phát triển xa hơn rất nhiều so với ban đầu. Nó không còn chỉ là chatbot hay công cụ hỏi đáp đơn giản, mà đang dần trở thành một hệ thống trí tuệ tài chính dựa trên dữ liệu. Các trợ lý này kết hợp nhiều công nghệ như big data, machine learning, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và deep learning để phân tích dữ liệu thị trường, đánh giá rủi ro và hỗ trợ quá trình ra quyết định đầu tư. Thậm chí trong nhiều tổ chức tài chính lớn hiện nay, AI đã tham gia trực tiếp vào các chiến lược giao dịch thuật toán, xử lý khối lượng dữ liệu thị trường khổng lồ mà con người rất khó thực hiện trong thời gian ngắn.

“Vài năm tới, khi các mô hình AI ngày càng thông minh hơn và dữ liệu tài chính ngày càng phong phú, trợ lý tài chính AI có thể sẽ trở thành một công cụ quen thuộc trong cách mỗi cá nhân quản lý tài sản của mình. Nhà đầu tư thành công không phải là người đánh bại AI, mà là người biết sử dụng AI như một công cụ để ra quyết định thông minh hơn", bà Yến nói.

Nếu nhìn từ thực tiễn, trợ lý tài chính AI đang mang lại ba lợi ích rất rõ ràng. Một là mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ đầu tư. Trước đây, dịch vụ quản lý tài sản thường chỉ dành cho những khách hàng có tài sản lớn vì chi phí tư vấn khá cao. Nhưng với các hệ thống robo-advisor, chi phí đã giảm đáng kể. Nhiều nền tảng chỉ yêu cầu số vốn ban đầu vài trăm USD và phí quản lý khoảng 0,25% tài sản mỗi năm. Nhờ vậy, dịch vụ quản lý tài sản không còn giới hạn ở một nhóm nhỏ mà đã mở rộng tới hàng triệu nhà đầu tư cá nhân.

Hai là giúp nhà đầu tư duy trì kỷ luật đầu tư. Một trong những vấn đề lớn nhất của nhà đầu tư cá nhân là yếu tố cảm xúc. Khi thị trường tăng mạnh, nhiều người dễ mua đuổi; khi thị trường giảm lại dễ bán tháo. Các hệ thống robo-advisor vận hành theo nguyên tắc được lập trình sẵn và có cơ chế tái cân bằng danh mục tự động, giúp giữ đúng chiến lược đầu tư ban đầu.

Ba là nâng cấp khả năng phân tích dữ liệu. Các hệ thống AI có thể xử lý đồng thời rất nhiều nguồn dữ liệu như giá cổ phiếu, báo cáo tài chính, tin tức kinh tế và dữ liệu vĩ mô. Nhờ đó, quá trình phân tích thị trường ngày càng dựa nhiều hơn vào dữ liệu và xác suất, thay vì chỉ dựa vào cảm tính. Chính vì vậy, trợ lý tài chính AI đang trở thành một công cụ hỗ trợ rất quan trọng trong quá trình quản lý tài sản.

Rủi ro trong cơn sốt AI

Dù vậy, trong lĩnh vực tài chính, khi một hệ thống tự động gặp lỗi, hậu quả không chỉ dừng lại ở việc trả lời sai thông tin, mà trong nhiều trường hợp còn có thể ảnh hưởng trực tiếp tới các quyết định đầu tư hoặc thậm chí tác động tới thị trường.

Nếu nhìn vào thực tế, rủi ro khi ứng dụng AI trong tài chính thường xuất hiện theo một vài dạng phổ biến. Trong đó có dạng rủi ro liên quan đến các hệ thống giao dịch tự động.

Ví dụ nổi tiếng là sự kiện Flash Crash năm 2010 tại Mỹ, khi chỉ số Dow Jones có lúc giảm gần 1.000 điểm chỉ trong vài phút trước khi nhanh chóng hồi phục trở lại. Nguyên nhân được xác định là sự kết hợp giữa một lệnh bán quy mô lớn và các thuật toán giao dịch tốc độ cao phản ứng dây chuyền với nhau. Mặc dù thời điểm đó chưa phải AI như hiện nay, nhưng sự kiện này cho thấy khi các hệ thống giao dịch tự động hoạt động nhưng thiếu cơ chế kiểm soát, thị trường có thể biến động rất mạnh trong thời gian rất ngắn.

Một trường hợp khác thường được nhắc đến là sự cố của Knight Capital năm 2012. Do lỗi phần mềm trong hệ thống giao dịch, công ty này đã gửi hàng loạt lệnh sai ra thị trường và gây thiệt hại khoảng 440 triệu USD chỉ trong vòng 45 phút. Đây được xem là một trong những sự cố công nghệ lớn nhất trong lịch sử thị trường chứng khoán.

Ngoài rủi ro từ hệ thống giao dịch, AI cũng có thể gặp phải hiện tượng “ảo giác AI”, hay còn gọi là AI hallucination. Đây là tình huống AI đưa ra câu trả lời nghe rất hợp lý và thuyết phục, nhưng thực chất dữ liệu hoặc thông tin lại không chính xác. Trong lĩnh vực tài chính, điều này khá nguy hiểm vì nếu nhà đầu tư dựa hoàn toàn vào những phân tích đó mà không kiểm chứng lại thông tin, quyết định đầu tư có thể bị sai lệch.

Bên cạnh đó, một yếu tố rất quan trọng là chất lượng dữ liệu đầu vào. AI hoạt động dựa rất nhiều vào dữ liệu. Nếu dữ liệu tài chính bị thiếu, sai hoặc không được cập nhật kịp thời, hệ thống vẫn có thể đưa ra những phân tích trông có vẻ hợp lý, nhưng thực chất kết luận lại không chính xác.

Chuyên gia Mirae Asset cho biết, chính vì vậy, trong ngành tài chính hiện nay thường áp dụng mô hình“human-in-the-loop”, tức là AI hỗ trợ rất mạnh trong việc thu thập và phân tích dữ liệu, nhưng ở những bước ra quyết định quan trọng vẫn cần có sự giám sát và kiểm soát của con người.

Ngoài ra, khi công nghệ trợ lý ảo ngày càng phổ biến trong lĩnh vực tài chính, thì các hình thức lừa đảo cũng bắt đầu tận dụng chính công nghệ đó. Hiện nay, tội phạm có thể sử dụng AI để tạo chatbot giả mạo tư vấn đầu tư, tạo giọng nói nhân tạo để giả danh chuyên gia tài chính, hoặc thậm chí xây dựng những nền tảng đầu tư trông rất chuyên nghiệp. Các hệ thống này có thể trả lời câu hỏi khá giống một cố vấn thật, vì vậy nếu không cẩn thận nhà đầu tư rất dễ tin rằng đó là dịch vụ tài chính hợp pháp. 

Do vậy, bà Mai Thanh Yến khuyến nghị nhà đầu tư cần lưu ý ba nguyên tắc quan trọng. Thứ nhất, chỉ sử dụng các nền tảng đầu tư và trợ lý tài chính đến từ những tổ chức tài chính được cấp phép và có thương hiệu rõ ràng. Thứ hai, không tải ứng dụng đầu tư từ các đường link lạ trên mạng xã hội hoặc các nhóm chat, vì hiện nay rất nhiều ứng dụng giao dịch giả được thiết kế gần giống với ứng dụng thật. Và thứ 3 là không nên tin vào những lời hứa lợi nhuận cao hoặc “cam kết lãi suất” từ các chatbot tư vấn đầu tư, vì trong tài chính không có chiến lược nào đảm bảo lợi nhuận tuyệt đối. 

Cũng theo chuyên gia MAS, khi AI bắt đầu được ứng dụng mạnh trong lĩnh vực tài chính, nhiều quốc gia phát triển cũng nhanh chóng nhận ra rằng đây không chỉ đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà còn liên quan trực tiếp đến sự ổn định của hệ thống tài chính và niềm tin của nhà đầu tư. Vì vậy trong vài năm gần đây, nhiều nước đã bắt đầu xây dựng các khung pháp lý để quản lý việc ứng dụng AI trong ngành tài chính. Song song với việc ban hành luật, nhiều quốc gia cũng tăng cường giám sát hạ tầng công nghệ của các tổ chức tài chính.

Chẳng hạn tại châu Âu, Đạo luật DORA yêu cầu các ngân hàng và công ty tài chính phải kiểm tra toàn diện khả năng chống chịu của hệ thống công nghệ, bao gồm cả các hệ thống sử dụng AI, nhằm đảm bảo chúng có thể hoạt động ổn định ngay cả khi xảy ra sự cố công nghệ hoặc tấn công mạng. Ngoài khung pháp lý và giám sát công nghệ, một số quốc gia còn tập trung xây dựng các nguyên tắc quản trị AI trong ngành tài chính. Ví dụ như Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) đã đưa ra bộ nguyên tắc FEAT, bao gồm các tiêu chí về công bằng, đạo đức, trách nhiệm và minh bạch. Những nguyên tắc này nhằm đảm bảo các hệ thống AI hoạt động minh bạch, có thể giải thích được và luôn có sự giám sát của con người.

Nhìn tổng thể, có thể thấy xu hướng chung của các quốc gia là không cản trở sự phát triển của AI, bởi công nghệ này có thể giúp ngành tài chính hoạt động hiệu quả hơn. Tuy nhiên, sự phát triển đó cần đi kèm với khung pháp lý rõ ràng và cơ chế giám sát chặt chẽ để bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo sự ổn định của thị trường.

 Theo Nhà đầu tư