Nền tảng vĩ mô hiện tại và “hồi ức” 2022

Bối cảnh đầu năm 2026 mang lại cảm giác “đã từng thấy” rõ rệt khi giá xăng dầu tăng vọt giữa lúc căng thẳng địa chính trị bùng phát ngay sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Dù khó có thể so khớp hoàn toàn từng chi tiết của 2 giai đoạn, những điểm tương đồng là khá rõ ràng: cú sốc từ thị trường năng lượng lại một lần nữa trở thành yếu tố khởi phát cho hàng loạt biến động kinh tế.

Vào tháng 2/2022, xung đột Nga - Ukraine đã gây ra cú sốc lớn đối với thị trường hàng hóa và chuỗi cung ứng toàn cầu, đẩy giá dầu Brent có thời điểm tiến sát mốc 130 USD/thùng. Cú tăng đột biến của giá năng lượng khi đó nhanh chóng lan sang mặt bằng giá cả, châm ngòi cho ngọn lửa lạm phát bao trùm lên toàn cầu.

Diễn biến giá dầu Brent trong hơn 5 năm qua

 

4 năm sau, thị trường dầu mỏ lại đứng trước một thử thách tương tự khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, đe dọa tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới. Giá dầu Brent trong những ngày đầu tháng 3 đã vượt mốc 110 USD/thùng, lên vùng cao nhất kể từ sau biến động năm 2022. Trong trường hợp xung đột kéo dài hoặc lan rộng, những cảnh báo về việc giá dầu có thể đạt mốc 150 USD/thùng đang làm dấy lên nỗi lo ngại rằng “bóng ma” lạm phát sẽ sớm quay trở lại tàn phá nền kinh tế toàn cầu một lần nữa.

Diễn biến chỉ số DXY trong hơn 5 năm qua

 

Những biến động địa chính trị như vậy thường kéo theo sự dịch chuyển mạnh của dòng tiền trên thị trường tài chính. Khi rủi ro gia tăng, các nhà đầu tư có xu hướng tìm đến tài sản trú ẩn an toàn, đặc biệt là đồng USD. Điều này khiến chỉ số sức mạnh đồng bạc xanh tăng lên và tạo áp lực nhất định lên tỷ giá tại nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Tuy nhiên, nền tảng vĩ mô của 2 giai đoạn lại có sự khác biệt đáng kể. Năm 2022, thị trường toàn cầu bước vào chu kỳ thắt chặt tiền tệ mạnh mẽ khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) liên tục nâng lãi suất để kiểm soát lạm phát hậu đại dịch. Chính sách tăng lãi suất nhanh và mạnh khi đó đã đẩy DXY lên mức cao nhất trong khoảng 2 thập niên, khiến áp lực tỷ giá tại nhiều quốc gia gia tăng rõ rệt.

Trong khi đó, bối cảnh năm 2026 có nhiều khác biệt khi thị trường đang đặt kỳ vọng vào lộ trình nới lỏng tiền tệ của Fed nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, dù các định hướng chính sách của ông Kevin Warsh - nếu đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Fed trong thời gian tới - vẫn chưa rõ ràng, khả năng tăng lãi suất trong điều kiện hiện nay được đánh giá là thấp. Do đó, đồng USD có thể tăng giá trong ngắn hạn nhờ nhu cầu trú ẩn an toàn, nhưng xu hướng này khó kéo dài như giai đoạn trước.

Hơn nữa, môi trường kinh tế trong nước hiện nay cũng có những khác biệt nhất định so với năm 2022. Giai đoạn 4 năm trước từng chứng kiến nhiều cú sốc liên tiếp đối với hệ thống tài chính, từ những biến động trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp sau vụ việc của Tân Hoàng Minh, Vạn Thịnh Phát cho đến sự kiện liên quan đến SCB, khiến thanh khoản hệ thống ngân hàng có thời điểm trở nên căng thẳng cục bộ. Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước phải điều hành chính sách tiền tệ thận trọng để vừa kiểm soát lạm phát vừa đảm bảo ổn định hệ thống.

Đến năm 2026, áp lực của hệ thống ngân hàng chủ yếu do sự chênh lệch giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và khả năng huy động vốn. Thị trường liên ngân hàng ghi nhận những thời điểm lãi suất biến động mạnh, phản ánh nhu cầu vốn ngắn hạn gia tăng, trong khi tín dụng vào một số lĩnh vực rủi ro, đặc biệt là bất động sản, đang được kiểm soát chặt chẽ hơn.

Nhìn tổng thể, bối cảnh năm 2026 có nhiều điểm gợi nhớ đến giai đoạn biến động của năm 2022, đặc biệt khi cú sốc năng lượng và bất ổn địa chính trị một lần nữa trở thành tâm điểm của thị trường. Tuy nhiên, nền kinh tế hiện nay bước vào chu kỳ tăng trưởng mới với kinh nghiệm điều hành và khả năng thích ứng tốt hơn sau những thử thách trong quá khứ. Vì vậy, mức độ tác động trong thời gian tới sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến thực tế của xung đột tại Trung Đông cũng như cách các nhà hoạch định chính sách cân bằng giữa mục tiêu ổn định vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

 Theo Vietstock