Bitcoin tăng mạnh, vàng hụt hơi, chứng khoán lao dốc sau 2 tuần xung đột Trung Đông

Cuộc xung đột Mỹ - Iran bùng nổ cuối tháng 2/2026 không chỉ làm rung chuyển Trung Đông mà còn tạo ra một cú sốc lớn đối với thị trường tài chính toàn cầu. Giá dầu tăng gần 40%, chuỗi cung ứng năng lượng bị gián đoạn và các nhà đầu tư buộc phải định vị lại danh mục. Điều bất ngờ là trong khi chứng khoán toàn cầu suy yếu và vàng mất dần đà tăng, Bitcoin lại nổi lên như tài sản có hiệu suất tốt nhất trong giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng.

Cú sốc địa chính trị lan sang thị trường tài chính

Ngày 28/2/2026, Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran, khiến Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng và kích hoạt các đợt đáp trả quân sự trong khu vực. Sự kiện xảy ra vào cuối tuần khiến thị trường phản ứng theo một cách khác thường: crypto và một số hàng hóa giao dịch cuối tuần trở thành nơi đầu tiên phản ánh cú sốc.

Trong vài giờ sau cuộc tấn công, rủi ro địa chính trị đã nhanh chóng chuyển hóa thành rủi ro tài chính. Phí bảo hiểm vận tải tại Vịnh Ba Tư tăng mạnh, trong khi nhiều tàu chở dầu buộc phải chuyển hướng khỏi eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.

Khi xung đột lan rộng, Hormuz nhanh chóng trở thành nút thắt của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Ngay cả trong trường hợp có lệnh ngừng bắn, việc khôi phục vận tải, lọc dầu và logistics cũng khó có thể diễn ra ngay lập tức.

Thị trường năng lượng phản ứng mạnh nhất trước cuộc chiến.

Kể từ khi xung đột nổ ra, giá dầu Brent và WTI đã tăng khoảng 35-40%, có thời điểm vượt các mức cao nhất kể từ năm 2022. Nguyên nhân không chỉ đến từ việc nguồn cung bị gián đoạn mà còn từ tâm lý lo ngại các cuộc tấn công có thể lan sang những cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng khác.

Ước tính có khoảng 12 triệu thùng dầu mỗi ngày bị gián đoạn, khiến thị trường phải định giá lại rủi ro năng lượng toàn cầu. Trước áp lực đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã phối hợp các nước thành viên để xả hơn 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, một trong những động thái can thiệp lớn nhất trong lịch sử.

Tuy nhiên, cú sốc dầu còn kéo theo một bài toán vĩ mô khó giải: Nguy cơ stagflation - lạm phát cao đi kèm tăng trưởng chậm. Trong bối cảnh giá năng lượng tăng mạnh, các ngân hàng trung ương sẽ phải đối mặt với lựa chọn khó khăn: tiếp tục duy trì lãi suất cao để kiểm soát lạm phát hay nới lỏng chính sách để hỗ trợ tăng trưởng.

Bitcoin: Từ tài sản rủi ro đến "nơi trú ẩn di động"

Phản ứng của Bitcoin trong cuộc khủng hoảng lần này diễn ra theo hai giai đoạn.

Ngay sau khi chiến tranh nổ ra, giá Bitcoin giảm mạnh xuống khoảng 63.000 USD, phản ánh hiện tượng thanh lý các vị thế đòn bẩy - một kịch bản quen thuộc trong các cú sốc thị trường.

Tuy nhiên, đà giảm không kéo dài lâu. Từ mức đóng cửa trước chiến tranh (65.870 USD ngày 27/2), Bitcoin đã tăng lên khoảng 73.280 USD vào ngày 16/3, tương đương mức tăng hơn 11%.

Sự phục hồi này được thúc đẩy bởi ba yếu tố chính. Thứ nhất, thị trường crypto giao dịch 24/7, khiến Bitcoin trở thành chỉ báo tâm lý sớm trong các giai đoạn khủng hoảng.

Thứ hai, dữ liệu on-chain cho thấy lượng crypto rút khỏi các sàn Iran tăng mạnh sau các cuộc không kích, phản ánh nhu cầu chuyển tài sản ra khỏi hệ thống tài chính trong nước.

Thứ ba, dòng tiền tổ chức tiếp tục hỗ trợ thị trường. Các ETF Bitcoin giao ngay tại Mỹ ghi nhận dòng vốn ròng, trong khi công ty Strategy công bố mua thêm hơn 1 tỷ USD Bitcoin trong tuần đầu tháng 3.

Những yếu tố này khiến Bitcoin thể hiện tính chất của một "tài sản lai": vừa có đặc điểm của tài sản rủi ro, vừa có thể đóng vai trò tài sản di động trong bối cảnh bất ổn địa chính trị.

Vàng hụt hơi trước sức mạnh của USD

Vàng - tài sản trú ẩn truyền thống - ban đầu phản ứng đúng theo kỳ vọng. Ngày 2/3, giá vàng giao ngay tăng mạnh, vượt 5.297 USD/oz khi nhà đầu tư tìm kiếm nơi trú ẩn.

Tuy nhiên, xu hướng này nhanh chóng đảo chiều. Chỉ một ngày sau, vàng giảm khoảng 4,5%, dù căng thẳng địa chính trị vẫn tiếp tục leo thang.

Nguyên nhân nằm ở sự kết hợp của USD mạnh và lợi suất trái phiếu tăng. Khi giá dầu làm dấy lên lo ngại lạm phát, thị trường bắt đầu giảm kỳ vọng về việc các ngân hàng trung ương sẽ sớm cắt giảm lãi suất.

Lợi suất tăng khiến chi phí cơ hội nắm giữ vàng cao hơn, thúc đẩy nhiều nhà đầu tư chuyển sang giữ tiền mặt hoặc trái phiếu. Từ 27/2 đến 16/3, giá vàng giảm khoảng 5%, xuống gần 5.000 USD/oz. Diễn biến này cho thấy vàng vẫn là tài sản phòng thủ quan trọng, nhưng không còn giữ vị thế độc tôn trong các cuộc khủng hoảng hiện đại.

Chứng khoán chịu áp lực

Thị trường cổ phiếu cũng không tránh khỏi tác động của cú sốc năng lượng.

Tại Mỹ, S&P 500 giảm khoảng 3,6% từ cuối tháng 2 đến giữa tháng 3. Mức giảm không quá sâu nhưng đủ để phản ánh sự thận trọng của nhà đầu tư khi giá dầu tăng mạnh.

Bên ngoài nước Mỹ, mức giảm còn lớn hơn: STOXX Europe 600 giảm khoảng 6,1%, Nikkei 225 giảm khoảng 8,6%, Hang Seng giảm khoảng 3%. Các chỉ số toàn cầu như MSCI World và MSCI ACWI cũng giảm khoảng 5% kể từ khi xung đột bùng nổ.

Sự phân hóa theo ngành cũng rất rõ ràng. Trong khi cổ phiếu năng lượng tăng giá nhờ dầu đắt đỏ, các ngành tiêu thụ nhiên liệu lớn như hàng không, vận tải và du lịch chịu áp lực giảm mạnh.

Còn tại Việt Nam, thị trường chứng khoán phản ứng gần như tức thì. VN-Index lao dốc mạnh, thanh khoản tăng vọt và tâm lý nhà đầu tư chuyển nhanh từ kỳ vọng sang phòng thủ. Từ cú giảm kỷ lục đầu tháng 3 đến những nhịp hồi kỹ thuật sau đó, diễn biến thị trường cho thấy mức độ nhạy cảm của chứng khoán Việt Nam trước các biến động năng lượng và rủi ro toàn cầu.

Khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát vào cuối tháng 2/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam đang trong trạng thái tương đối ổn định sau một giai đoạn tăng trưởng khá mạnh từ đầu năm. Tuy nhiên, chỉ trong vòng vài phiên giao dịch đầu tháng 3, tâm lý thị trường đã thay đổi rõ rệt. Từ mốc gần 1.850 điểm kết phiên tháng 2, VN-Index đã giảm về mốc dưới 1.700 điểm sau 15 ngày Mỹ-Israel và Iran giao tranh.

Ngay trong tuần đầu tiên sau khi chiến sự nổ ra, VN-Index bắt đầu giảm điểm liên tiếp. Áp lực bán xuất hiện trên diện rộng khi nhà đầu tư đánh giá lại rủi ro vĩ mô, đặc biệt là khả năng giá năng lượng tăng mạnh. Đến phiên giao dịch ngày 9/3, thị trường chứng kiến một trong những phiên giảm sâu nhất trong nhiều năm: VN-Index mất hơn 110 điểm chỉ trong một ngày (từ 1.767 về 1.650), hàng trăm cổ phiếu giảm sàn và tâm lý hoảng loạn lan rộng.

Cú giảm này không chỉ mang tính kỹ thuật. Nó phản ánh quá trình "định giá lại rủi ro" của thị trường khi một cú sốc địa chính trị có khả năng kéo theo lạm phát, chi phí năng lượng và biến động kinh tế toàn cầu.

Yếu tố tác động mạnh nhất đến chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn này chính là giá dầu. Khi chiến sự lan rộng tại Trung Đông, nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới - khiến giá dầu quốc tế tăng vọt.

Một điểm đáng chú ý trong giai đoạn biến động này là thanh khoản thị trường không hề suy giảm. Trái lại, giá trị giao dịch trong nhiều phiên tăng mạnh, cho thấy dòng tiền vẫn ở lại thị trường nhưng chuyển sang trạng thái giao dịch ngắn hạn và phòng thủ.

Trong các phiên giảm sâu, thanh khoản thường tăng cao do hai yếu tố cùng lúc: lực bán tháo của nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính và hoạt động bắt đáy của dòng tiền kỳ vọng thị trường hồi phục. Hiện tượng này khiến biên độ dao động của chỉ số trở nên lớn hơn bình thường. Thị trường có thể giảm mạnh trong phiên sáng, nhưng lại hồi phục một phần vào cuối phiên khi lực cầu bắt đáy xuất hiện.

Thị trường đang bước vào một trật tự mới?

Cuộc khủng hoảng lần này cho thấy một sự thay đổi đáng chú ý trong cấu trúc thị trường. Trong nhiều thập kỷ, vàng gần như luôn là tài sản trú ẩn đầu tiên khi khủng hoảng xảy ra. Nhưng lần này, USD và Bitcoin đang cạnh tranh vai trò đó.

Bitcoin vẫn chưa thể được xem là nơi trú ẩn an toàn theo nghĩa truyền thống, nhưng nó ngày càng được xem như một tài sản vĩ mô thay thế, có thể hưởng lợi từ các cú sốc chính sách và bất ổn tài chính.

Trong khi đó, chứng khoán toàn cầu có vẻ "ổn định" chỉ trong tương quan tương đối. Nếu cú sốc dầu kéo dài và lạm phát tiếp tục tăng, áp lực đối với thị trường cổ phiếu có thể còn lớn hơn. Điều này cho thấy một thực tế ngày càng rõ ràng: trong kỷ nguyên địa chính trị biến động, cấu trúc tài sản phòng thủ của nhà đầu tư đang thay đổi nhanh chóng.

Những biến động vừa qua cũng một lần nữa cho thấy mức độ kết nối ngày càng chặt chẽ giữa thị trường chứng khoán Việt Nam và các cú sốc kinh tế - địa chính trị toàn cầu. Một cuộc xung đột ở Trung Đông có thể nhanh chóng lan sang thị trường năng lượng, rồi truyền dẫn đến lạm phát, chi phí sản xuất và cuối cùng là giá cổ phiếu tại một thị trường cách xa hàng nghìn kilomet.

Đối với nhà đầu tư, điều này đồng nghĩa với việc theo dõi các yếu tố vĩ mô toàn cầu ngày càng trở nên quan trọng. Trong một thế giới tài chính liên kết chặt chẽ, những biến động tưởng chừng xa xôi có thể trở thành tác nhân trực tiếp định hình xu hướng của thị trường trong nước.

 Theo Nhà đầu tư