Chuyên gia Nguyễn Xuân Thành: Không nên chỉ theo dõi tăng trưởng GDP trong bối cảnh hiện nay

Áp lực lớn từ giá dầu và rủi ro lạm phát

Chia sẻ tại hội thảo "Triển vọng kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán Việt Nam trước ngưỡng cửa nâng hạng" tổ chức ngày 19/03, ông Nguyễn Xuân Thành đánh giá diễn biến bất ngờ đến từ xung đột tại Iran đã khiến giá dầu đảo chiều mạnh so với các dự báo trước đó. Nếu như cuối năm 2025, nhiều tổ chức còn kỳ vọng giá dầu giảm, thì đầu năm nay, giá đã tăng khoảng 20% trước xung đột và tăng thêm hơn 40% sau khi chiến sự leo thang.

Trong kịch bản tích cực, giá dầu có thể quay về khoảng 75 USD/thùng nếu xung đột sớm hạ nhiệt. Tuy nhiên, nếu chiến sự kéo dài và giá duy trì trên 100 USD/thùng, tác động lên kinh tế toàn cầu và Việt Nam sẽ rất đáng kể.

Với Việt Nam - quốc gia nhập khẩu mạnh về năng lượng - rủi ro không chỉ nằm ở giá mà còn ở nguồn cung. Hiện 70% nguồn xăng dầu đến từ hai nhà máy lọc dầu trong nước, phần còn lại nhập khẩu từ Singapore - đất nước vốn cũng chịu ảnh hưởng từ Trung Đông.

Dù vậy, Việt Nam vẫn có những phương án ứng phó như đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường quan hệ với các đối tác và tận dụng nguồn nhập khẩu từ Nga nếu cần thiết.

Đáng lo ngại hơn cả là áp lực lạm phát. Theo tính toán, nếu giá dầu bình quân năm 2026 ở mức 75 USD/thùng (tăng 20% so với cuối năm 2025), lạm phát có thể tăng thêm khoảng 1 - 1.2 điểm phần trăm, kéo theo chi phí sản xuất và điều hành chính sách tiền tệ trở nên khó khăn hơn.

Cũng tại sự kiện, ông Rob Langrick - Giám đốc Phát triển sản phẩm toàn cầu, CFA Institute cho rằng xung đột Trung Đông đang tác động rõ rệt đến kinh tế toàn cầu, đặc biệt là giá dầu, du lịch và chi phí vận tải. Thực tế, việc gián đoạn các chuyến bay qua khu vực này đã ảnh hưởng đến dòng khách du lịch, không chỉ ở Việt Nam mà cả các nước trong khu vực.

Fed thận trọng, nhưng thuế quan tích cực hơn kỳ vọng

Ngoài áp lực lớn từ giá dầu và rủi ro lạm phát, ông Nguyễn Xuân Thành còn cho rằng chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cũng là áp lực vĩ mô rất lớn.

Sau cuộc họp gần nhất, Fed giữ nguyên lãi suất và phát tín hiệu thận trọng hơn trước rủi ro lạm phát. Trong bối cảnh đó, kỳ vọng thị trường về việc Fed cắt giảm lãi suất đã giảm xuống, từ hai lần xuống còn một lần, thậm chí có khả năng không giảm trong năm nay.

Trước diễn biến đồng USD duy trì ở mức cao, ông Thành cho rằng khó kỳ vọng sớm có nới lỏng sau khoảng thời gian thắt chặt vừa qua.

Ở chiều ngược lại, chính sách thuế quan của Mỹ lại mang đến tín hiệu tích cực hơn kỳ vọng. Dù mức thuế danh nghĩa cao, nhưng thuế hiệu dụng đối với hàng hóa Việt Nam chỉ khoảng 12.6%, nhờ nhóm hàng điện tử - chiếm tỷ trọng lớn - vẫn được hưởng thuế suất 0%. Đáng chú ý, chính sách thuế tạm thời 10% trong 150 ngày đối với nhiều mặt hàng truyền thống còn thấp hơn mức 20% trước đây, giúp cải thiện triển vọng xuất khẩu.

Chuyên gia nhận định xuất khẩu sang Mỹ vẫn có thể duy trì tăng trưởng tốt, và tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 nhiều khả năng tăng khoảng 8% theo đúng kịch bản của Chính phủ.

Chính sách vĩ mô Việt Nam đứng trước bài toán đánh đổi

Với nền kinh tế Việt Nam, ông Thành cho rằng hiện mang đặc điểm “chữ K”, với sự phân hóa rõ rệt giữa các khu vực. Trong đó, đầu tư công, xuất khẩu và du lịch là các động lực tăng trưởng chính. Ngược lại, sức mua trong nước vẫn là điểm yếu.

Về điều hành, chính sách tài khóa sẽ tiếp tục đóng vai trò chủ đạo, với định hướng nới lỏng thông qua đẩy mạnh đầu tư công. Việt Nam có thể chuyển từ thặng dư sang thâm hụt ngân sách để hỗ trợ tăng trưởng.

Trong khi đó, chính sách tiền tệ đứng trước bài toán khó giữa hai mục tiêu, hoặc nới lỏng để hỗ trợ tăng trưởng, hoặc thận trọng để kiểm soát lạm phát và ổn định vĩ mô. Theo vị chuyên gia, kịch bản nhiều khả năng là Ngân hàng Nhà nước sẽ duy trì sự thận trọng, mục tiêu không phải là giảm lãi suất mà là hạn chế việc lãi suất tăng thêm.

Với chính sách theo hướng hy sinh một phần tăng trưởng để hỗ trợ tỷ giá và chống lạm phát, VND có thể mất giá 2.5 - 3%. Trong kịch bản xấu hơn, với việc USD tăng cao, chính sách tiền tệ nới lỏng vào nửa cuối năm để hỗ trợ tăng trưởng và cán cân thương mại hàng hóa bị thâm hụt, VND có thể mất giá tới 4 - 5%.

“Không nên chỉ theo dõi tăng trưởng GDP trong bối cảnh hiện nay”

Liên quan đến mục tiêu đầy tham vọng đạt mức tăng trưởng GDP hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030, chuyên gia Fulbright lưu ý việc không nên quá tập trung vào chỉ tiêu GDP, bởi mức tăng trưởng cao hay thấp của nó chưa chắc phản ánh đầy đủ chất lượng nền kinh tế, cũng như không tác động trực tiếp nhiều đến thị trường tài chính, đặc biệt là chứng khoán.

Dù Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, phần lớn các tổ chức quốc tế chỉ dự báo Việt Nam tăng trưởng khoảng 7 - 7.5%, thậm chí thấp hơn, do nhìn nhận rõ các điểm dễ tổn thương của nền kinh tế trong bối cảnh áp lực toàn cầu gia tăng.

Ông nói thêm, việc chấp nhận mức tăng trưởng thấp hơn nhưng ổn định lại là tín hiệu tích cực, bởi thực tế cho thấy những giai đoạn thị trường biến động mạnh thường xuất phát từ việc theo đuổi tăng trưởng quá cao, dẫn đến mất cân đối vĩ mô.

Thay vì chỉ nhìn vào GDP, các chỉ số quan trọng khác cần theo dõi là xuất khẩu, việc làm trong khu công nghiệp, mức điện tiêu thụ, mặt bằng lãi suất, cơ cấu tiêu dùng. Những yếu tố này phản ánh sát hơn “sức khỏe” thực của nền kinh tế.

Còn theo ông Rob Langrick, xét về dài hạn, quan điểm tích cực đối với kinh tế Việt Nam vẫn được giữ vững. Nền tảng tăng trưởng không nằm ở biến động ngắn hạn của giá dầu, mà đến từ các cải cách kinh tế được duy trì nhiều năm.

Về mục tiêu trở thành nền kinh tế phát triển vào năm 2045 của Việt Nam, đại diện CFA Institute cho rằng có cơ sở nếu tiếp tục theo đuổi chiến lược “3i” gồm ba giai đoạn chính sách: Đầu tư (investment), tiếp thu (infusion) và đổi mới sáng tạo (innovation).