Giá xăng tăng, xe điện có phải là giải pháp?

Trong bối cảnh giá nhiên liệu hóa thạch biến động không ngừng và bóng ma khủng hoảng năng lượng bao trùm, xe điện (EV) nổi lên như một lời giải cho bài toán bền vững. Tuy nhiên, câu chuyện vẫn đang gây nhiều tranh cãi.

Động lực hay áp lực?

Trong giai đoạn đầu tháng 3/2026, thị trường năng lượng toàn cầu chứng kiến những cơn "địa chấn" thực sự.

Chỉ riêng tuần qua (từ 02/03 đến 07/03), giá dầu thô WTI đã ghi nhận mức tăng kỷ lục 35,63% (mức tăng theo tuần lớn nhất trong lịch sử kể từ năm 1983), chốt phiên ngày 06/03 ở mức 90,90 USD/thùng. Dầu Brent cũng không kém cạnh khi tăng 28%, chạm ngưỡng 92,69 USD/thùng.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ các lệnh phong tỏa eo biển Hormuz và xung đột leo thang tại Trung Đông, gây gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng.

Tại Việt Nam, áp lực này đã lập tức chuyển hóa vào bảng giá bán lẻ. Chiều ngày 07/03/2026, thực hiện theo Nghị quyết 36 của Chính phủ, giá xăng RON95 đã tăng mạnh hơn 4.700 đồng/lít, lên mức 27.047 đồng/lít.

Trong bối cảnh chi phí nhiên liệu hóa thạch trở nên đắt đỏ và bấp bênh, xe điện nổi lên với một ưu thế vật lý không thể phủ nhận.

Theo dữ liệu từ Bộ năng lượng Mỹ (USDE), động cơ điện có thể chuyển đổi khoảng 60-80% năng lượng thành chuyển động, trong khi động cơ đốt trong chỉ đạt khoảng 20-30%, phần lớn năng lượng bị thất thoát dưới dạng nhiệt. Nghiên cứu của USDE cho thấy hiệu suất của xe điện thậm chí có thể đạt 87-91% trong một số chu trình vận hành, cao hơn nhiều so với xe chạy xăng truyền thống.

Khi giá dầu thô duy trì ở mức cao, hiệu suất này chính là "vũ khí" giúp xe điện tách rời khỏi sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Theo báo cáo “Your Driving Costs” của American Automobile Association (AAA), chi phí năng lượng của xe điện khi sạc tại nhà chỉ khoảng 3,5 cent mỗi dặm (mile), trong khi xe chạy xăng tiêu tốn khoảng 13 cent mỗi dặm. Điều này đồng nghĩa chi phí vận hành của xe điện có thể chỉ bằng khoảng 1/3 đến 1/2 so với xe xăng cùng phân khúc, tùy thuộc vào giá điện và giá nhiên liệu tại từng khu vực.

Nhìn vào những con số thực tế năm 2024, thế giới đã chứng kiến một cột mốc lịch sử. Theo báo cáo “Global EV Outlook 2025” của Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA), doanh số xe điện toàn cầu đã vượt ngưỡng 17 triệu chiếc, tăng hơn 25% so với năm trước đó. Tại các thị trường lớn như Trung Quốc, cứ 3 xe bán ra thì có hơn 1 chiếc là xe điện. Điều này cho thấy người tiêu dùng đang bỏ phiếu cho sự thay đổi.

Thách thức

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn là màu hồng. Số liệu của Mobility Portal cho thấy tại châu Âu, khủng hoảng năng lượng những năm gần đây cũng tạo ra một nghịch lý mới đối với xe điện.

Khi giá dầu và xăng tăng vọt, người dân có xu hướng đổ xô sang sử dụng xe điện như một phương án thay thế. Điện năng trở thành một loại hàng hóa thay thế cho xăng dầu. Tuy nhiên,khi nhu cầu (Demand) về xe điện tăng đột biến sẽ kéo theo sự gia tăng mạnh mẽ của nhu cầu tiêu thụ điện năng. Trong khi đó, cung (Supply) về điện trong ngắn hạn thường ít co giãn do các hạn chế về hạ tầng lưới điện và công suất nguồn phát. Hệ quả tất yếu theo quy luật cung - cầu là giá điện sẽ bị đẩy lên cao.

Tại châu Âu, khi giá điện tại nhiều trạm sạc nhanh công cộng tăng lên quanh 0,40–0,60 EUR/kWh, lợi thế chi phí của xe điện bắt đầu bị thu hẹp đáng kể. Giá sạc nhanh tại nhiều nước châu Âu hiện dao động 0,42-0,66 EUR/kWh, trong đó Đức nằm trong nhóm thị trường có mức giá cao.

Thêm vào đó, việc phụ thuộc vào điện than để đáp ứng nhu cầu tăng cao này lại vấp phải một rào cản khác: Tính hữu hạn của tài nguyên. Theo báo cáo của International Energy Agency, than đá hiện vẫn là nguồn phát điện lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 35% sản lượng điện toàn cầu.

Tuy nhiên, vai trò của than đang dần suy giảm khi năng lượng tái tạo tăng trưởng nhanh và nhiều quốc gia đẩy mạnh quá trình chuyển dịch năng lượng. Trong ngành khai thác mỏ, các chuyên gia cũng cho rằng chi phí khai thác có xu hướng tăng ở một số khu vực do các mỏ lộ thiên dễ khai thác dần cạn kiệt và việc khai thác phải chuyển sang các mỏ sâu hoặc có điều kiện địa chất phức tạp hơn.

Theo báo cáo “Global EV Outlook” của IEA, đội xe điện toàn cầu hiện tiêu thụ khoảng 180 TWh điện mỗi năm, tương đương khoảng 0,7% tổng nhu cầu điện toàn cầu. Tuy nhiên, nhu cầu điện cho EV có thể tăng mạnh, đạt gần 2.200 TWh vào năm 2035 khi quá trình điện hóa giao thông tăng tốc.

Một số nghiên cứu mô hình hóa hệ thống điện cũng cho thấy sự gia tăng nhanh của xe điện có thể tạo áp lực đáng kể lên lưới phân phối nếu hoạt động sạc không được quản lý hợp lý, thậm chí dẫn tới nguy cơ quá tải ở cấp độ địa phương.

Điều này phản ánh một thực tế: Xe điện chỉ thực sự là phương án hiệu quả về chi phí khi quốc gia đó kiểm soát được nguồn cung điện năng và không để giá điện biến động thuận chiều quá mạnh với giá dầu.

Nếu không có lộ trình nâng cấp hạ tầng và chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, việc đám đông đổ xô đi mua xe điện để tránh giá xăng dầu tăng cao có thể vô tình tạo ra một cuộc khủng hoảng thiếu điện, khiến giá điện sinh hoạt bị đẩy lên cao, triệt tiêu lợi ích kinh tế ban đầu của người dùng.

"Pin dự phòng" cho quốc gia

Ở một khía cạnh khác, nếu chỉ nhìn vào giá điện đơn thuần, nhiều người sẽ vội vã kết luận xe điện đang mất đi ưu thế. Nhưng dưới góc nhìn của các nhà hoạch định chiến lược kinh tế, xe điện sở hữu một giá trị thặng dư mà xe xăng không bao giờ có: Khả năng lưu trữ.

Công nghệ V2G (Vehicle-to-Grid) đang biến hàng triệu chiếc xe điện thành một hệ thống lưu trữ năng lượng khổng lồ. Trong bối cảnh nguồn cung năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời có tính bất ổn cao, xe điện đóng vai trò như những "viên pin di động" giúp ổn định lưới điện. Chúng sạc khi thừa năng lượng (giá rẻ) và phát ngược lại lưới điện khi cao điểm (giá cao). Đây chính là chìa khóa để giải quyết khủng hoảng năng lượng về mặt dài hạn.

Theo báo cáo “Electric Vehicle Outlook” của BloombergNEF, nhu cầu điện từ xe điện toàn cầu được dự báo sẽ tăng khoảng 2,4 lần trong giai đoạn 2025–2030, khi số lượng xe điện, xe buýt điện và xe tải điện tăng nhanh tại nhiều thị trường lớn.

Xu hướng này tạo ra áp lực đáng kể lên hệ thống điện, nhưng đồng thời cũng trở thành động lực thúc đẩy các quốc gia hiện đại hóa lưới điện, mở rộng hạ tầng sạc và tăng tốc đầu tư vào các nguồn năng lượng sạch để đáp ứng nhu cầu điện mới từ quá trình điện hóa giao thông.

Theo các báo cáo của International Energy Agency, sự phát triển của xe điện là một xu hướng dài hạn gắn với mục tiêu giảm phát thải và nâng cao hiệu quả kinh tế của hệ thống năng lượng.

Năng lượng không tự nhiên sinh ra và cũng không tự nhiên mất đi. Xe điện không xóa bỏ nhu cầu năng lượng, nó chỉ thay đổi cách chúng ta sử dụng năng lượng một cách hiệu quả hơn.

Kết luận lại, xe điện không phải là cây đũa thần giải quyết khủng hoảng năng lượng ngay lập tức, nhưng nó là phương tiện khả thi để đưa nhân loại giảm dần sự lệ thuộc vào dầu mỏ. Trong cuộc chơi này, những ai chậm chân trong việc chuyển đổi hạ tầng năng lượng sẽ là những người chịu thiệt thòi lớn nhất trong thập kỷ tới.

Nguồn: IEA Global EV Outlook 2025, GlobalPetrolPrices, IEA

Theo Nhịp sống thị trường