Nước Mỹ lo sợ khủng hoảng những năm 1970 lặp lại

Giá năng lượng tại Mỹ bắt đầu tăng mạnh

Trong bài phát biểu toàn quốc, Tổng thống Donald Trump cho rằng phần khó khăn nhất đã qua và giá xăng tăng chỉ là tạm thời.

Ông kỳ vọng thị trường sẽ sớm ổn định khi eo biển Hormuz được mở lại. Tuy nhiên, diễn biến thực tế đang đi theo hướng ngược lại. Giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt 4 USD mỗi gallon lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Iran bùng phát.

Giá dầu cũng tăng mạnh, phản ánh lo ngại về nguồn cung khi khu vực Trung Đông trở nên bất ổn. Eo biển Hormuz hiện là tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Các mối đe dọa an ninh đã khiến tàu chở dầu và nhiều hoạt động vận tải thương mại bị đình trệ, làm gián đoạn nguồn cung trên diện rộng.

Tác động không chỉ dừng lại ở Mỹ. Trên toàn cầu, giá nhiên liệu bay đã tăng gần gấp đôi, trong khi giá khí tự nhiên hóa lỏng tại châu Á cũng leo thang mạnh. Một số quốc gia bắt đầu đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn.

Các chuyên gia cảnh báo giá dầu có thể tiếp tục tăng mạnh nếu tình hình kéo dài, thậm chí có thể vượt mốc đỉnh từng thiết lập trong năm 2008. Trong khi đó, nguồn cung hiện tại chủ yếu dựa vào lượng dầu đã vận chuyển từ trước và các kho dự trữ chiến lược, nhưng phần “đệm” này đang dần cạn.

Ông Fatih Birol, người đứng đầu IEA, cho biết mức thiếu hụt nguồn cung có thể gia tăng nhanh trong thời gian tới, cho thấy áp lực trên thị trường vẫn chưa đạt đỉnh.

Bài học từ thập niên 1970 và cách tiết kiệm trong bối cảnh gián đoạn nguồn cung

Trước cú sốc nguồn cung, nhiều chính phủ trên thế giới đã bắt đầu kêu gọi người dân tiết kiệm năng lượng. Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã có ít nhất 26 quốc gia triển khai các biện pháp cụ thể, từ giảm tốc độ giao thông như Pakistan đến các chương trình hạn chế tiêu thụ nhiên liệu trên diện rộng.

Tuy nhiên, tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump lại lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn. Chính quyền của ông tập trung vào việc thúc đẩy nguồn cung thay vì kêu gọi người dân cắt giảm tiêu dùng năng lượng. Đằng sau quyết định này là một bài học chính trị đắt giá từ lịch sử.

Sau cú sốc dầu mỏ năm 1979, bắt nguồn từ Cách mạng Iran, Tổng thống Jimmy Carter từng kêu gọi người dân “thắt lưng buộc bụng” để vượt qua khủng hoảng. Nhưng thông điệp này nhanh chóng bị đối thủ Ronald Reagan khai thác như một biểu tượng của sự yếu kém, góp phần đưa ông Reagan vào Nhà Trắng chỉ một năm sau đó.

Không chỉ vậy, trong suốt nhiệm kỳ, ông Trump cũng nhiều lần thể hiện quan điểm hạn chế các chính sách hỗ trợ năng lượng tái tạo, ưu tiên các giải pháp mang tính thị trường và nguồn cung truyền thống.

Theo các nhà quan sát, chính trị năng lượng tại Mỹ đã thay đổi sâu sắc kể từ sau các cú sốc của thập niên 1970. “Chúng ta đã đánh mất khả năng kêu gọi người dân hy sinh vì lợi ích chung,” nhà sử học Jay Hakes nhận định.

Trước thời Jimmy Carter, các Tổng thống Mỹ, bao gồm cả Richard Nixon, từng kêu gọi tinh thần chia sẻ khó khăn. Sau lệnh cấm vận dầu mỏ năm 1973, ông Nixon đã đề xuất giới hạn tốc độ toàn quốc ở mức 55 dặm mỗi giờ nhằm tiết kiệm nhiên liệu và người dân khi đó đã hưởng ứng. “Thời điểm đó, nước Mỹ vẫn còn mang tinh thần của thời Chiến tranh Thế giới thứ II, khi việc hy sinh vì lợi ích chung được xem là điều bình thường”, Hakes cho biết.

Tuy nhiên, các cuộc khủng hoảng năng lượng sau đó đã làm thay đổi hoàn toàn tâm lý xã hội. Giá cả leo thang, lạm phát tăng vọt và những nỗ lực kiểm soát thất bại đã khiến niềm tin của người dân suy giảm. Dưới thời Jimmy Carter, việc bổ nhiệm Paul Volcker để chống lạm phát đã kéo theo lãi suất tăng cao và suy thoái kinh tế, cuối cùng khiến ông Carter không thể tái đắc cử.

Trong bối cảnh hiện tại, Tổng thống Donald Trump xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo có thể tự mình giải quyết vấn đề, từng tuyên bố “chỉ mình tôi có thể sửa chữa hệ thống”. Ông cũng tập trung quyền lực nhiều hơn vào Nhà Trắng, thu hẹp vai trò độc lập của các cơ quan. Dù vậy, kịch bản xấu nhất có thể không xảy ra nếu xung đột sớm hạ nhiệt và nguồn cung được khôi phục, tương tự những gì thế giới từng chứng kiến sau cú sốc từ chiến sự Nga Ukraine.

Nhưng nếu khủng hoảng kéo dài, quyết định đối đầu với Iran có thể làm gia tăng sự xa cách giữa người dân và chính phủ. Và trong một hệ thống mà quyền lực tập trung cao độ, việc thuyết phục công chúng rằng trách nhiệm thuộc về người khác sẽ không phải là điều dễ dàng đối với ông Donald Trump.

Nguồn: CNBC

Theo Kiến thức đầu tư