Sàn tài sản mã hóa xử lý 100.000 giao dịch/giây vẫn có thể rủi ro: Chuyên gia nói gì?

Việt Nam đang tiến tới vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa thí điểm theo định hướng tại Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Trong bối cảnh đó, trọng tâm không chỉ là mở thị trường, mà là thiết kế một hệ thống đủ an toàn để bảo vệ nhà đầu tư. Cách tiếp cận đang hình thành theo cấu trúc nhiều lớp: Từ doanh nghiệp vận hành sàn, đến góc nhìn chuyên gia - hiệp hội và cuối cùng là cơ quan quản lý.

Lớp 1: Doanh nghiệp - tuyến phòng thủ trực tiếp

Ở cấp độ vận hành, các đơn vị tham gia thí điểm như TCEX xác định bảo vệ tài sản khách hàng là ưu tiên cốt lõi. Hạ tầng kỹ thuật được xây dựng với khả năng xử lý lớn (tới 100.000 giao dịch/giây), nhưng điểm mấu chốt nằm ở cách tổ chức kiểm soát tài sản.

Cụ thể, doanh nghiệp áp dụng mô hình tách bạch 100% tài sản khách hàng, đồng thời phân bổ phần lớn vào “ví lạnh” - môi trường ngoại tuyến nhằm hạn chế nguy cơ tấn công. Công nghệ MPC (Multi-Party Computation) được triển khai để phân tán quyền kiểm soát “khóa bí mật”, giảm phụ thuộc vào cá nhân hay một điểm lỗi duy nhất.

Bên cạnh đó, các công cụ phân tích giao dịch on-chain giúp truy vết nguồn gốc tài sản, phát hiện dấu hiệu rửa tiền ngay từ đầu vào. Các kịch bản sao lưu, phục hồi hệ thống cũng được chuẩn bị nhằm đảm bảo khả năng ứng phó khi xảy ra sự cố.

Tuy nhiên, ngay tại “lớp 1”, cách tiếp cận đã không còn dừng ở công nghệ đơn lẻ. Ví lạnh hay MPC được xem là cần thiết, nhưng chưa đủ. Rủi ro có thể phát sinh trong quá trình vận hành, đặc biệt tại các điểm giao thoa giữa hệ thống blockchain và hạ tầng nội bộ.

Lớp 2: Góc nhìn chuyên gia - bài toán kiến trúc tổng thể

Từ góc nhìn của Hiệp hội Blockchain Việt Nam, vấn đề cốt lõi không phải là chọn công nghệ nào, mà là thiết kế một kiến trúc an ninh đa lớp.

Trong thị trường tài sản mã hóa, quyền sở hữu gắn với “khóa bí mật”. Khi khóa bị lộ, tài sản gần như không thể thu hồi do đặc tính không thể đảo ngược của blockchain. Điều này khiến tiêu chuẩn an toàn cao hơn đáng kể so với tài chính truyền thống.

Thực tế quốc tế cho thấy, nhiều vụ tấn công không phá vỡ hệ thống kỹ thuật mà khai thác yếu tố con người và quy trình: Từ lừa đảo tuyển dụng, cài cắm nội bộ đến thao túng quy trình phê duyệt. Ngay cả các mô hình tưởng như an toàn như ví lạnh đa chữ ký cũng từng bị xâm nhập trong quá trình vận hành.

Do đó, theo các chuyên gia, một hệ thống an toàn không phải là hệ thống “không có lỗi”, mà là hệ thống có khả năng cô lập rủi ro, ngăn chặn sai lệch lan rộng và đặc biệt là không để ảnh hưởng đến “lõi tài sản”.

Điểm nhấn quan trọng là quản trị nhân sự. Việc tuyển dụng, phân quyền, kiểm soát truy cập và giám sát nội bộ trở thành yếu tố then chốt, bởi rủi ro nội sinh trong nhiều trường hợp còn nguy hiểm hơn tấn công bên ngoài.

Lớp 3: Cơ quan quản lý - giám sát động và tiếp cận thận trọng

Ở tầng cao hơn, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước định hình cách tiếp cận thận trọng trong giai đoạn đầu. Theo ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, trọng tâm không chỉ là cấp phép, mà là đánh giá năng lực vận hành thực tế và giám sát liên tục.

Các sàn giao dịch sẽ phải thường xuyên rà soát, nâng cấp hệ thống, duy trì tiêu chuẩn an toàn ngay cả sau khi đi vào hoạt động. Điều này phản ánh đặc thù của thị trường tài sản mã hóa: Rủi ro không tĩnh mà biến đổi liên tục theo công nghệ và hành vi tội phạm.

Song song, việc xây dựng sàn giao dịch thí điểm còn nhằm mục tiêu chuẩn hóa thị trường, giảm thiểu các hoạt động phi pháp như rửa tiền và nâng cao khả năng bảo vệ nhà đầu tư. Đây cũng là bước đi cần thiết để cải thiện vị thế của Việt Nam trong các đánh giá quốc tế về phòng chống rửa tiền.

Từ doanh nghiệp vận hành đến chuyên gia và cơ quan quản lý, một điểm chung được xác lập: Không có “giải pháp công nghệ đơn lẻ” nào đủ để đảm bảo an toàn trong thị trường tài sản mã hóa. Đó là bài toán của một hệ thống phòng thủ nhiều lớp, nơi công nghệ, quy trình và con người phải được thiết kế đồng bộ. Lớp đầu tiên thuộc về doanh nghiệp, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào cách các lớp này liên kết và giám sát lẫn nhau.

Khi thị trường bắt đầu được “chính danh hóa”, chính năng lực kiểm soát rủi ro (không phải quy mô hay tốc độ) sẽ là yếu tố quyết định độ bền của tăng trưởng và niềm tin của nhà đầu tư.

Theo Kiến thức đầu tư