Bạn có biết hơn 190 tỷ USD kiều hối trong 10 năm qua 'chảy' đi đâu?

Thực trạng trên được ông Nguyễn Đức Huy, Phó giám đốc Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM (C4IR) đề cập tại Tọa đàm Phát huy nguồn lực kiều bào trong tận dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 phục vụ phát triển của TP.HCM, do C4IR tổ chức ngày 5/2.

Theo ông Huy, trong số hơn 190 tỷ USD kiều hối cả nước 10 năm qua, TP.HCM chiếm khoảng 60%. "Tuy nhiên, chỉ khoảng 8,4% lượng kiều hối được đưa sản xuất kinh doanh, phần lớn vẫn tập trung vào sinh hoạt hàng ngày, sửa sang xây mới nhà cửa, đầu tư tài chính", ông Huy nói.

Lý giải thực trạng này, nhiều kiều bào tham dự tọa đàm đã chỉ ra những rào cản chưa thể gỡ nhiều năm qua, khiến dòng tiền kiều hối chưa chảy mạnh vào khu vực sản xuất, Công nghệ.

Kiều bào gặp khó

Theo GS Hà Tôn Vinh, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tổ hợp Giáo dục Stellar Management, kiều bào sẵn sàng đóng góp vì tình cảm quê hương nhưng Nhà nước cần có cơ chế bảo đảm, các quỹ đầu tư chuyên nghiệp có khả năng quản lý rủi ro và cam kết lợi nhuận để tạo sự tin tưởng cho kiều bào.

Mặt khác, ông nêu thực tế nhiều chuyên gia, tiến sĩ nước ngoài về Việt Nam nhưng không ở lại được lâu vì thiếu cơ chế thông thoáng và những rào cản về thủ tục hành chính. Vị giáo sư này dẫn chứng từ chính trường hợp của mình, dù đã dạy học tại Việt Nam 23 năm nhưng thời hạn visa của ông liên tục bị rút ngắn, từ 3 năm xuống còn 6 tháng, gây khó khăn cho việc đóng góp lâu dài.

Chia sẻ thêm về môi trường đầu tư, ông Tony Trương, Tổng giám đốc Vietnam Semiconductor Test Corp, cho rằng việc "kéo" các kỹ sư, chuyên gia từ nước ngoài về Việt Nam trước hết cần có tiềm lực tài chính thỏa đáng. Tuy nhiên, tiền không phải là tất cả, các chuyên gia cần một môi trường sáng tạo, tự do và năng động để phát triển.

Bên cạnh đó, theo ông Tony Trương, nhiều kiều bào muốn đóng góp tiền bạc nhưng họ cần các kênh thông tin rõ ràng, công khai để hiểu và nghiên cứu trước khi quyết định. Ông nhấn mạnh đầu tư khác với ủng hộ, do đó cần có các quỹ đầu tư với cơ chế minh bạch để kiều bào yên tâm rót vốn.

Kiều bào Hàn Quốc Nguyễn Thanh Liêm - Nghiên cứu viên, giảng viên Viện nghiên cứu kinh tế Kim Hak Min E-roun - cũng nhận định người Việt ở nước ngoài rất tài năng, nhưng câu chuyện về cơ chế chính sách để hỗ trợ và giữ chân họ khi về nước cống hiến đã được đề cập nhiều năm nhưng vẫn vậy.

TP.HCM sẽ hình thành kênh kết nối nguồn lực kiều bào

Giải đáp phần nào những vướng mắc của các kiều bào, ông Lê Trường Duy, Giám đốc Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM, cho biết TP.HCM đang đề xuất xây dựng "Trung tâm trao đổi tri thức toàn cầu" nhằm kết nối kiều bào với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và viện nghiên cứu trong nước.

Nền tảng này không chỉ đóng vai trò là kênh cung cấp thông tin mà còn được xây dựng như một công cụ hỗ trợ hợp tác công nghệ, kết nối đầu tư, đào tạo nhân lực và chia sẻ dữ liệu khoa học.

Theo ông Duy, nguồn lực kiều bào hiện nay rất lớn và cần được định hướng vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược, tập trung vào những ngành trọng điểm như vũ trụ, IoT, cảng biển, công nghệ sinh học và quản lý đô thị.

"Trong quý I/2026, TP.HCM dự kiến thông qua đề án thu hút chuyên gia và hình thành quỹ nhân tài nhằm tạo cơ chế tiếp nhận và sử dụng hiệu quả nguồn lực này", ông Duy cho hay.

Bên cạnh đó, thành phố cũng định hướng đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, khuyến khích kiều bào giới thiệu công nghệ từ nước sở tại hoặc các công nghệ do chính mình nghiên cứu, phát triển.

Hiện, TP.HCM đang nghiên cứu chính sách ưu tiên sử dụng công nghệ của các doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước, đồng thời thúc đẩy hợp tác xuyên suốt từ khâu nghiên cứu đến thương mại hóa công nghệ.

Cũng tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Thu Sương, Trưởng phòng Phát triển khoa học và công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM), đã phân tích rõ vị trí và tiềm lực của môi trường khoa học - công nghệ tại TP.HCM trong bối cảnh thu hút nguồn lực kiều bào.

Qua đó, bà Sương cho hay thành phố chuyển vai trò từ “quản lý” sang “khách hàng lớn nhất”, trực tiếp đặt hàng các bài toán lớn của đô thị. Đơn cử, Sở Khoa học và Công nghệ đặt hàng các chuyên gia, doanh nghiệp và kiều bào những giải pháp công nghệ cụ thể, đặc biệt trong các lĩnh vực như AI, IoT, dữ liệu lớn, Digital Twin.

"TP.HCM mong muốn các giải pháp này đi thẳng vào các bài toán lớn của đô thị như giao thông, chống ngập, môi trường, y tế, logistics... có khả năng thí điểm và nhân rộng ngay trong giai đoạn 2026-2030", bà Sương nói.