Thuế Mỹ và khoảng đệm 150 ngày: Chuyên gia dự báo 3 kịch bản 'sống còn' cho hàng xuất khẩu Việt Nam sau ngày 24/7

Chính sách thuế tạm thời 10% trong 150 ngày của Hoa Kỳ đang tạo ra một “khoảng đệm” hiếm hoi cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những biến động khó lường và rủi ro gia tăng trong trung và dài hạn.

Tại hội thảo “Giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Hoa Kỳ” diễn ra sáng 25/3, các chuyên gia nhận định đây không phải là “khoảng nghỉ”, mà là giai đoạn bản lề buộc doanh nghiệp phải hành động nhanh và quyết liệt.

Tác động từ chính sách thuế tạm thời của Mỹ và 3 kịch bản sau ngày 24/7

Theo bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Tp.HCM (ITPC), sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ một số biện pháp thuế đối ứng, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp dụng mức thuế nhập khẩu tạm thời 10% theo Điều khoản 122 của Luật Thương mại Hoa Kỳ năm 1974.

Chính sách này có hiệu lực trong 150 ngày, từ 24/2 đến 24/7/2026 và có thể điều chỉnh lên tối đa 15%. Đây là giai đoạn chuyển tiếp, khi các bên trên thị trường có xu hướng rà soát lại hợp đồng, điều chỉnh điều khoản thương mại và tái cấu trúc chuỗi cung ứng nhằm thích ứng với những thay đổi sắp tới.

 

Trong ngắn hạn, mức thuế này tạo ra dư địa nhất định cho doanh nghiệp Việt Nam. Thuế tạm thời giúp thu hẹp khoảng cách cạnh tranh trong khu vực, giảm áp lực điều chỉnh giá bán và góp phần duy trì biên lợi nhuận.

Thuế suất thực tế đối với hàng Việt Nam vào Mỹ cũng tạm thời giảm, trung bình từ khoảng 21,6% xuống còn 16%. Điều này mở ra cơ hội thúc đẩy xuất khẩu trong thời gian chính sách còn hiệu lực.

Tuy nhiên, lợi ích không phân bổ đồng đều. Những ngành có biên lợi nhuận thấp như dệt may, da giày và thủy sản vẫn chịu áp lực lớn, đặc biệt khi không thể chuyển phần chi phí thuế sang đối tác nhập khẩu.

Bên cạnh đó, việc áp dụng mức thuế đồng đều cũng làm suy giảm lợi thế tương đối của hàng Việt Nam so với các đối thủ trong khu vực.

Các chuyên gia cho rằng bản chất của chính sách này không nhằm ổn định thị trường, mà là một “cầu nối” pháp lý để Hoa Kỳ có thời gian chuẩn bị các biện pháp thương mại mang tính cấu trúc hơn.

 

Giáo sư Trần Ngọc Anh (Đại học Indiana, Hoa Kỳ) phân tích, sau phán quyết ngày 20/2/2026 của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ vô hiệu hóa cơ chế áp thuế khẩn cấp theo Đạo luật IEEPA, Mỹ đã nhanh chóng thay thế bằng phụ phí 10% theo Chương 122, đồng thời khởi động điều tra theo Chương 301 về tình trạng dư thừa năng lực và lao động.

Điều này tạo ra một nghịch lý: thuế có thể giảm trong ngắn hạn, nhưng rủi ro chính sách lại gia tăng về tổng thể. Theo Giáo sư Trần Ngọc Anh, sau ngày 24/7/2026, chính sách thương mại của Hoa Kỳ có thể diễn biến theo ba kịch bản:

- Thứ nhất, với xác suất cao nhất, Mỹ có thể áp thuế trừng phạt từ 20–30% theo Chương 301, tập trung vào các ngành như thép, xe điện và linh kiện bán dẫn.

- Thứ hai, trong trường hợp áp lực lạm phát tăng cao, đặc biệt nếu giá dầu Brent vượt ngưỡng 140 USD/thùng, Mỹ có thể nới lỏng chính sách, đưa thuế về mức tối huệ quốc (MFN).

- Thứ ba, hai bên có thể đạt được các thỏa thuận thương mại song phương nhằm cân bằng cán cân thương mại, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng hóa Việt Nam.

Trong bối cảnh này, Việt Nam đối mặt với nhiều rủi ro đáng kể. Mức thặng dư thương mại hàng hóa lên tới 178 tỷ USD trong năm 2025 khiến Việt Nam trở thành đối tượng trọng điểm trong các cuộc điều tra liên quan đến “dư thừa năng suất” từ phía Hoa Kỳ.

Cơ cấu xuất khẩu cũng bộc lộ bất cập khi khu vực FDI chiếm tới 77,3% kim ngạch, trong khi khu vực trong nước chỉ chiếm 22,7%. Điều này khiến lợi ích kinh tế và rủi ro pháp lý phân bổ không tương xứng.

Một rủi ro khác là việc Hoa Kỳ ngày càng siết chặt kiểm soát xuất xứ và chống lẩn tránh thuế.

Theo Tiến sĩ Huỳnh Thế Du (Đại học Wisconsin Oshkosh), nếu tình trạng hàng hóa từ nước thứ ba trung chuyển qua Việt Nam để né thuế gia tăng, uy tín “Made in Vietnam” có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, kéo theo nguy cơ bị điều tra diện rộng.

Bên cạnh đó, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, đặc biệt trong bối cảnh mở rộng Đạo luật Phòng chống Lao động Cưỡng bức Người Duy Ngô Nhĩ (UFLPA), đang trở thành rào cản lớn đối với các ngành như dệt may và da giày. Nếu không chứng minh được chuỗi cung ứng đến tận nhà cung cấp nguyên liệu cấp 2, cấp 3, hàng hóa có thể bị giữ ngay tại cửa khẩu Mỹ.

Giải pháp cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý

Trong bối cảnh này, giai đoạn 150 ngày được xem là khoảng thời gian ngắn nhưng mang tính quyết định.

Đối với cơ quan quản lý, Tiến sỹ Huỳnh Thế Du đề xuất cần sớm thiết lập cơ chế điều phối ứng phó trong 150 ngày, tăng cường kiểm soát xuất xứ, đồng thời chủ động trao đổi với phía Hoa Kỳ để nắm định hướng chính sách

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần nhanh chóng rà soát mã HS để xác định chính xác mức thuế phải chịu, tận dụng các dòng thuế được miễn trừ và xử lý các lô hàng đủ điều kiện hoàn thuế.

Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động đàm phán lại hợp đồng, điều chỉnh điều khoản giá và xây dựng các kịch bản tài chính cho trường hợp thuế tăng sau tháng 7.

Giáo sư Trần Ngọc Anh khuyến nghị, doanh nghiệp cần tận dụng ngay giai đoạn thuế thấp để đẩy mạnh xuất khẩu, đồng thời rà soát mã hàng và các danh mục miễn trừ.

Về trung hạn, việc tham gia các phiên điều trần và phối hợp với luật sư thương mại quốc tế là cần thiết để bảo vệ lập luận về năng lực sản xuất dựa trên cung - cầu thực tế.

Doanh nghiệp cũng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm đảm bảo truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.

Về dài hạn, hướng đi quan trọng là tái cấu trúc mô hình sản xuất theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào gia công.

Với một số ngành như nội thất, việc chuyển từ mô hình OEM (Nhà sản xuất thiết bị gốc) sang phát triển thiết kế riêng, xây dựng thương hiệu và cung cấp giải pháp toàn diện sẽ giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Song song với đó, chiến lược đa dạng hóa thị trường, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và nâng tỷ lệ nội địa hóa cũng được xem là yếu tố then chốt để tăng khả năng chống chịu.

“Về lâu dài, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và nâng tỷ lệ nội địa hóa sẽ là yếu tố then chốt giúp giảm phụ thuộc và tăng khả năng chống chịu.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, khả năng thích ứng nhanh với chính sách mới sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, hơn là mức thuế cụ thể,” Giáo sư Trần Ngọc Anh chia sẻ thêm.

Theo Kiến thức đầu tư